Pod kołami pociągu zginął stary maszynista Orzechowski. Znany był jako człowiek oddany pracy, ale niezdolny, by komukolwiek się podporządkować. Komisja ma zbadać okoliczności tego wypadku. Zeznają zawiadowca stacji, pomocnik maszynisty oraz dróżnik. Ich ukryte motywacje pomogą odkryć prawdę o tym tragicznym dniu, w którym ktoś nie dolał nafty do lampy i zgasło światło w semaforze. Niewiele brakowało, by pociąg się wykoleił. Film fabularny w reżyserii Andrzeja Munka według scenariusza i opowiadania Jerzego Stefana Stawińskiego „Tajemnica maszynisty Orzechowskiego” z okresu przejściowego między socrealizmem a Szkołą Polską. Stanowi udaną próbę opracowania socrealistycznego tematu współzawodnictwa pracy w narracji pryzmatycznej, czyli dopuszczającej kilka wersji wydarzeń widzianych z subiektywnej perspektywy zaangażowanych postaci. W przeciwieństwie do propagandy podbijającej młodość i przekraczanie norm wydajności dowartościowuje doświadczenie i etos pracy starego kolejarza. Temat niezawodności i etosu pracy pojawia się także w dokumentach Munka, takich jak „Kolejarskie słowo” i „Gwiazdy muszą płonąć”, a doświadczenie starszych pokoleń w „Pamiętnikach chłopów”. Dokumenty i fabuły Andrzeja Munka z pierwszej połowy lat pięćdziesiątych wykraczają umiejętnie poza schemat i stanowią autorskie przykłady filmów socrealistycznych.
